Bài chòi
Người chơi ngồi trong những chòi tre, anh Hiệu rút thẻ rồi hô hát câu thai để mọi người đoán tên lá bài. Chòi nào đủ ba thẻ trước là thắng.
- Số người
- 10–60 người
- Độ tuổi
- Từ 8 tuổi
- Chỗ chơi
- Sân đình
- Dụng cụ
- Chín hoặc mười một chòi tre, bộ thẻ bài, ống đựng thẻ, cờ, trống, phách, đàn nhị
- Một ván
- Một buổi hội, thường vào dịp Tết
- Vùng miền
- Trung Bộ
Độ chắc chắn của mô tả: Cao. Hồ sơ di sản chính thức hoặc nhiều nguồn độc lập mô tả thống nhất.
Cách chơi
- Dựng chín hoặc mười một chòi tre xếp theo hình chữ U quanh sân. Chòi ở đáy chữ U là chòi Cái, nơi người điều khiển ngồi.
- Người chơi vào ngồi các chòi, mỗi chòi nhận ba thẻ bài.
- Anh Hiệu (hoặc chị Hiệu) rút một thẻ từ ống bài, rồi hô hoặc hát một câu thai. Câu thai thường là ca dao, tục ngữ, câu vè có chứa tên lá bài, cũng có khi là lời ứng tác tại chỗ.
- Chòi nào có thẻ trùng tên thì báo lên để được xác nhận.
- Chòi nào đủ ba thẻ trùng trước tiên thì thắng ván, được trao cờ và phần thưởng tượng trưng. Trống, đàn nổi lên mừng.
Giữ an toàn
- Phần thưởng chỉ mang tính tượng trưng, không biến thành cờ bạc.
- Chòi dựng chắc, có lối ra vào, không để quá nhiều người trong một chòi.
Gợi ý khi tổ chức
- Phiên bản làm quen ở lớp học. Mỗi nhóm là một “chòi” giữ ba thẻ hình. Giáo viên đóng vai Hiệu, đọc câu ca dao hoặc câu đố có tên con vật, đồ vật trên thẻ. Đây là cách giới thiệu, không phải Bài chòi truyền thống.
- Nếu có thể, mời nghệ nhân Bài chòi ở địa phương đến hô cho học sinh nghe.
Chuyện quanh trò chơi
Bài chòi vừa là trò chơi vừa là âm nhạc, thơ ca và diễn xướng. Linh hồn của cuộc chơi là anh Hiệu: người dẫn trò, người hát, người diễn và người ứng đối với khán giả, tất cả trong cùng một lúc. Qua những câu thai, người nghe được nhắc về đạo lý, tình quê, kinh nghiệm sống, có khi là lời châm biếm thói hư tật xấu.
Năm 2017, Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ Việt Nam được UNESCO ghi danh là di sản văn hoá phi vật thể đại diện của nhân loại. Bài chòi đang được truyền dạy qua gia đình, các câu lạc bộ và trường học ở nhiều tỉnh ven biển miền Trung.