Trò chơi · Nếp nhà · Truyện kể của người Việt
Ra sân đình, chơi một ván, kể một chuyện.
Sân Đình gom lại những trò chơi ông bà ta từng chơi, những nếp nhà còn giữ được, và những câu chuyện không rõ ai kể đầu tiên. Mỗi bài đều viết để bạn làm theo được ngay: dạy con, mang ra lớp, hay chỉ để nhớ lại.
Sân chơi
Trò chơi dân gian
Luật chơi rõ ràng, số người, dụng cụ và lời đồng dao đi kèm. Đủ để mang ra sân ngay.
Xem cả 25 trò chơi →Mái nhà
Phong tục, lễ tết
Những nếp nhà theo mùa âm lịch: cần chuẩn bị gì, làm thế nào, và trẻ con góp tay được việc gì.
Xem cả 20 phong tục →Nhà Trưng Bày
Tranh và hiện vật
Tranh Đông Hồ, Hàng Trống, Kim Hoàng, tranh khắc gỗ và hoa văn Đông Sơn, có ghi nguồn và giấy phép.
Xem cả 102 hiện vật →Gốc đa
Truyện kể khuyết danh
Cổ tích, sự tích, ngụ ngôn không rõ ai kể đầu tiên, được kể lại để đọc to cho con nghe.
Xem cả 48 truyện →
Tranh làng Hồ
Một bức tranh cũng là một câu chuyện
Đoàn chuột rước dâu linh đình: chú rể cưỡi ngựa, cô dâu ngồi kiệu, kèn trống đi trước. Nhưng muốn yên ổn đi qua, cả đoàn phải dâng chim, dâng cá cho con mèo lớn.
Ông bà ta treo tranh ngày Tết để cả nhà cùng xem, cùng cười, rồi mỗi người tự ngẫm ra một điều. Sân Đình muốn kể chuyện theo cách ấy.
Nghe chuyện dưới gốc đa →Đồng dao
Chi chi chành chànhCái đanh thổi lửaCon ngựa chết trươngBa vương ngũ đếChấp chế đi tìmÙ à ù ập!
Chi chi chành chành
Một bạn xoè bàn tay, các bạn đặt ngón trỏ vào giữa. Đến tiếng “ập” cuối bài, ai rút tay không kịp là bị bắt.
Xem cách chơiTrò chơi cho giờ ra chơi
Tất cả trò chơi →Bài chòi
Người chơi ngồi trong những chòi tre, anh Hiệu rút thẻ rồi hô hát câu thai để mọi người đoán tên lá bài. Chòi nào đủ ba thẻ trước là thắng.
Khéo léoBắn bi
Búng viên bi bằng đầu ngón tay cho trúng lỗ, trúng vòng hay trúng bi của bạn. Trò của những đứa trẻ quỳ gối dưới gốc cây, ngón tay lấm đất.
Vận độngBịt mắt bắt dê
Hai bạn bị bịt mắt trong vòng tròn, một làm dê kêu “be be”, một phải lần theo tiếng kêu mà bắt.
Tối nay kể gì?
Gốc đa →- Cổ tích · 2 phút đọcCây tre trăm đốtAnh Khoai hiền lành bị phú ông lừa, nhưng có Bụt giúp và hai câu thần chú “khắc nhập, khắc xuất”.
- Cổ tích · 2 phút đọcCóc kiện TrờiTrời hạn hán lâu ngày, con Cóc nhỏ bé rủ Cua, Gấu, Cọp, Ong, Cáo lên tận thiên đình đánh trống kiện Trời.
- Sự tích · 3 phút đọcSự tích chú Cuội cung trăngChú Cuội tìm được cây thuốc quý, nhưng vì một lần cây bị tưới nhầm nước bẩn mà bay lên trời, kéo theo cả chú lên cung trăng.
- Truyền thuyết · 3 phút đọcThánh GióngCậu bé lên ba chưa biết nói, nghe tiếng sứ giả rao tìm người đánh giặc bỗng cất lời, rồi vươn vai thành tráng sĩ.
Nếp nhà theo mùa
Mái nhà →- Hằng ngày, và ngày rằm, mùng mộtBàn thờ gia tiênGóc trang trọng nhất trong nhà, nơi con cháu thắp hương, thay nước và nói chuyện với ông bà mỗi ngày.
- Tết năm mới của người Khmer, giữa tháng 4 dương lịchChôl Chnăm ThmâyTết năm mới của người Khmer Nam Bộ: dọn nhà, lên chùa, đắp núi cát, tắm Phật và chơi hội suốt mấy ngày.
- Mùng 1 tháng GiêngChơi tranh TếtCuối năm đi chợ mua vài bức tranh mới dán lên vách, vừa cho nhà đẹp vừa gửi lời chúc cho năm mới.
- Mùng 1 tháng GiêngChúc Tết và mừng tuổiSáng mùng Một, con cháu chúc thọ ông bà, người lớn mừng tuổi trẻ con bằng phong bao đỏ và một lời chúc.
- Ngày 23 tháng ChạpCúng ông Công ông TáoNgày 23 tháng Chạp, cả nhà dọn bếp, làm mâm cúng tiễn Táo quân về trời, rồi mang cá chép ra sông thả.
- Quanh năm, họp từ tinh mơĐi chợ nổiChợ trên sông của miền Tây: ghe nào bán gì thì treo thứ đó lên cây bẹo, khách nhìn từ xa là biết.
- Mùng 10 tháng BaGiỗ Tổ Hùng VươngMùng 10 tháng Ba, cả nước hướng về đền Hùng ở Phú Thọ, nơi thờ các vua Hùng, những người mở nước theo truyền thuyết.
- Mùng 1 tháng GiêngGói bánh chưng ngày TếtChiếc bánh vuông gói lá dong, cả nhà thức canh nồi bánh đêm cuối năm. Cách chuẩn bị, cách gói, và chuyện về Lang Liêu.
- Sau Tết, tuỳ làngLễ Cầu ngư của làng biểnLàng chài ra biển nghinh thần, tạ ơn Cá Ông đã che chở và cầu cho một năm ra khơi bình an, tôm cá đầy khoang.
- Mùng 1 tháng GiêngMâm ngũ quảNăm thứ quả bày trên bàn thờ ngày Tết, mỗi miền chọn quả khác nhau, gửi gắm mong ước của cả năm.
- Cưới hỏi, lễ tết, khách đến nhàMiếng trầu là đầu câu chuyệnTrầu, cau và vôi là thứ người xưa mời nhau khi bắt đầu mọi câu chuyện, và đến nay vẫn không thể thiếu trong lễ ăn hỏi.
- Ngày mất của người thân, theo âm lịchNgày giỗMỗi năm một lần, con cháu làm mâm cơm vào đúng ngày người thân mất, mời nhau về ăn và nhắc lại chuyện cũ.
- Rằm tháng MườiOóc Om Bóc, lễ cúng TrăngRằm tháng Mười, người Khmer bày lễ cúng Trăng, đút cốm dẹp cho trẻ và hỏi ước nguyện, rồi thả đèn nước, đua ghe Ngo.
- Rằm tháng BảyRằm tháng Bảy, lễ Vu LanRằm tháng Bảy là ngày báo hiếu: lên chùa cầu cho cha mẹ, cúng gia tiên, và nhiều nơi cúng cho những vong hồn không nơi nương tựa.
- Rằm tháng GiêngRằm tháng GiêngRằm đầu tiên của năm mới: nhà làm mâm cúng gia tiên, nhiều người lên chùa, còn người Hoa ở Chợ Lớn mở hội đèn.
- Rằm tháng TámRước đèn Trung thuĐêm rằm tháng Tám, trẻ con cầm đèn ông sao đi khắp xóm, rồi quây quần phá cỗ dưới trăng. Kèm cách tự làm đèn ông sao.
- Lễ tưởng nhớ ông bà của người Khmer, khoảng cuối tháng Tám âm lịchSene DoltaLễ cúng ông bà của người Khmer Nam Bộ: đặt cơm ở nhà, mang lễ lên chùa, mời tổ tiên về cùng con cháu.
- Cuối năm và tiết Thanh minhTảo mộCả nhà ra nghĩa trang dọn cỏ, đắp lại nấm mộ, thắp hương và kể cho con cháu nghe về người nằm dưới mộ.
- Mùng 5 tháng NămTết Đoan ngọMùng 5 tháng Năm, sáng sớm cả nhà ăn rượu nếp và hoa quả chua, tục gọi vui là “giết sâu bọ”.
- Mùng 3 tháng BaTết Hàn thực, làm bánh trôi bánh chayMùng 3 tháng Ba, cả nhà quây quần nặn bánh trôi, nấu bánh chay, một việc bếp núc mà trẻ con làm được ngay.
Quê bạn gọi trò này là gì?
Mỗi vùng một cách chơi, một lời đồng dao, một bản kể. Sân Đình đang làm mục Góp lời kể để bạn ghi âm lời ông bà và gửi về, kèm tên người kể và nơi kể, để những gì còn nhớ được không mất đi.