Sân ĐìnhTrò chơi · Nếp nhà · Truyện kể

Sự tích cái chổi

Ngày xưa trên thiên đình, Ngọc Hoàng giao cho một người đàn bà coi giữ kho thức ăn. Bà này nấu nướng rất khéo, món nào cũng ngon, nhưng có tật tham ăn. Đáng lẽ dọn bao nhiêu thì dọn cho đủ, đằng này bà cứ nếm trước một miếng, giấu lại một phần, rồi lén ăn cho bằng thích.

Việc kín được một thời gian thì vỡ lở. Một hôm, Ngọc Hoàng đang ăn thì thấy món ăn hụt đi trông thấy, lại có dấu tay bốc. Hỏi ra mới biết người coi kho đã ăn vụng nhiều lần.

Ngọc Hoàng giận lắm, phán:

— Ngươi tham ăn thì ta cho ngươi ở nơi nhiều thức ăn nhất. Nhưng từ nay, cái ngươi phải ăn là những thứ người ta bỏ đi.

Nói rồi Ngọc Hoàng đày bà xuống trần, hoá thành cái chổi, bắt phải quét dọn suốt ngày, quét hết rác rưởi, vụn cơm, vỏ khoai, xương cá mà người ta vứt xuống đất.

Từ đó, cái chổi nằm ở góc bếp, góc sân. Ngày nào cũng bị cầm lên, bị đè xuống nền, bị chà đi chà lại khắp nhà. Quét xong sân lại quét bếp, quét xong bếp lại quét vườn, chẳng lúc nào được ngơi.

Cái chổi kêu ca mãi, cuối cùng Ngọc Hoàng cũng động lòng, cho được nghỉ mấy ngày. Ngày nghỉ ấy rơi vào dịp đầu năm mới.

Vì thế mà có tục kiêng quét nhà trong ba ngày Tết. Nhà nào cũng quét dọn thật sạch từ trước giao thừa, rồi mấy ngày đầu năm thì dựng chổi vào một góc, để yên đấy. Nếu có rác thì gom lại một chỗ trong nhà, chờ qua ngày mới đem đổ, vì người xưa tin rằng quét rác ra khỏi cửa những ngày ấy là quét cả may mắn, cả lộc của cả năm đi mất.

Hết mấy ngày Tết, người ta lại cầm chổi lên, và cái chổi lại bắt đầu một năm quét dọn mới.

Kể xong, hỏi con

  • Vì sao Ngọc Hoàng lại phạt người coi kho thức ăn?
  • Cái chổi trong nhà mình một ngày phải làm những việc gì?
  • Nhà con có kiêng quét nhà ngày mùng Một không? Người lớn giải thích thế nào?

Dị bản

Có bản kể người bị phạt là một bà lão coi kho, có bản kể là vợ của một vị thần nhà trời. Tục kiêng quét nhà ba ngày Tết mỗi nơi giải thích một khác, có nơi gắn với truyện này, có nơi gắn với truyện thần Tài trong đống rác.

Nguồn: Tham khảo: Kho tàng truyện cổ tích Việt Nam (Nguyễn Đổng Chi), truyện số 20, tập I; Truyện gắn với tục kiêng quét nhà ngày đầu năm. Bản kể do Sân Đình biên soạn lại.