Sự tích Táo quân

Ngày xưa có hai vợ chồng tên là Trọng Cao và Thị Nhi. Lấy nhau đã lâu mà không có con, Trọng Cao sinh ra buồn bực, tính nết ngày càng nóng nảy. Một hôm, chỉ vì một chuyện nhỏ, Trọng Cao nổi giận đánh vợ. Thị Nhi tủi thân, bỏ nhà ra đi.

Thị Nhi đi mãi đến một vùng xa, gặp một người đàn ông hiền lành tên là Phạm Lang. Hai người thương nhau, rồi nên vợ nên chồng.

Về phần Trọng Cao, nguôi giận rồi thì hối hận vô cùng. Chàng bỏ cả nhà cửa ruộng vườn, lên đường đi tìm vợ. Tìm mãi không thấy, tiền mang theo tiêu hết, Trọng Cao phải đi ăn xin. Một hôm, chàng đến xin ăn đúng ngôi nhà của Thị Nhi. Thị Nhi nhận ra chồng cũ, thương cảm, mời vào nhà, dọn cơm cho ăn.

Đúng lúc ấy Phạm Lang đi làm đồng về. Thị Nhi sợ chồng mới hiểu lầm, vội bảo Trọng Cao ra nấp trong đống rơm sau vườn. Phạm Lang không biết gì, thấy trời hanh khô, bèn châm lửa đốt đống rơm để lấy tro bón ruộng.

Lửa bùng lên dữ dội. Thị Nhi hoảng hốt lao vào đống lửa định cứu Trọng Cao, nhưng không kịp. Phạm Lang thấy vợ nhảy vào lửa, cũng lao theo để cứu vợ. Thế là cả ba người cùng chết trong đống lửa.

Ngọc Hoàng biết chuyện, thương cả ba người đều sống có tình có nghĩa, bèn phong làm Táo quân, cho ở cùng nhau trong gian bếp của mỗi nhà. Phạm Lang làm Thổ Công trông coi việc bếp, Trọng Cao làm Thổ Địa trông coi việc nhà, Thị Nhi làm Thổ Kỳ trông coi việc chợ búa.

Hằng năm, cứ đến ngày hai mươi ba tháng Chạp, Táo quân lại lên trời, tâu với Ngọc Hoàng mọi chuyện tốt xấu trong nhà suốt một năm qua. Vì thế hôm ấy, nhà nhà sửa soạn mâm cơm tiễn ông Công ông Táo, rồi thả cá chép ra ao, ra sông để các ông có cá mà cưỡi về trời. Đến đêm giao thừa, Táo quân lại trở về, tiếp tục giữ lửa cho mỗi gian bếp.