Sân ĐìnhTrò chơi · Nếp nhà · Truyện kể

Cúng đầy tháng và thôi nôi

Em bé tròn một tháng thì cúng mụ, tròn một tuổi thì làm lễ thôi nôi, bày mấy món đồ xem bé bò tới bốc món nào.

Dịp
Khi em bé tròn một tháng và tròn một tuổi
Vùng miền
Cả nước

Các bước

  1. Ngày đầy tháng, cả nhà bày mâm cúng mụ, thắp hương tạ ơn và báo với tổ tiên nhà có thêm người.
  2. Ngày tròn một tuổi, tắm rửa cho bé, mặc quần áo mới, cúng gia tiên.
  3. Bày các món đồ trên thảm cách bé một quãng, rồi để bé tự bò hoặc chập chững tới.
  4. Bé cầm món nào trước, cả nhà vỗ tay chúc mừng. Bé không cầm món nào cũng vui như thường.
  5. Mời họ hàng, người thân một bữa cơm, chụp ảnh cho bé.

Mười hai bà mụ

Theo tín ngưỡng dân gian, có mười hai bà mụ nặn ra đứa trẻ và dạy trẻ từng việc nhỏ: cười, lẫy, bò, đi. Vì thế lễ cúng mụ ngày đầy tháng có số mười hai: mười hai đôi hài, mười hai miếng trầu, hoặc mười hai phần xôi chè nhỏ tuỳ nơi.

Bốc đồ là trò vui

Tục bày đồ cho trẻ bốc đã có từ lâu, sách xưa gọi là “thử con”. Ngày nay, người lớn coi đó là một trò vui chúc phúc chứ không đoán tương lai thật. Bé bốc cây bút không có nghĩa sẽ thành nhà văn, bé bốc quả bóng cũng chẳng sao.

Cho an toàn

Đồ bày cho bé bốc phải to, không có mảnh nhỏ bé có thể nuốt, không sắc cạnh, không dùng tiền xu, không dùng đồ thật như kéo, dao, ống nghe kim loại có dây dài. Người lớn ngồi ngay cạnh thảm suốt lúc bé bốc đồ.

Sách xưa ghi

Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915

Cúng mụ. — Trong sách « Bắc-Hộ-Lục » có hỏi rằng: Tục Lĩnh-Nam nhà giàu đẻ được con 3 ngày hoặc đầy tháng, thì tắm cho con, làm một bữa tiệc, gọi là đoàn-du-phạn (nghĩa là bữa cơm tròn trặn trơn tru). Sách « Vân-Đài Loại-Ngữ » của ông Lê-Quí-Đôn thì nói rằng: Tục nước ta, đẻ con được 3 ngày, làm vài mâm cỗ cúng mụ. Đến hôm đầy tháng, hôm 100 ngày, hôm đầy tuổi tôi, đều có làm cỗ cúng gia-tiên, bày tiệc ăn mừng. Bà con, người quen thuộc dùng thơ, câu đối, đồ chơi, đồ quần áo trẻ để mừng nhau. Mà nhất là tiệc trăm ngày và tiệc đầy tuổi tôi to hơn cả.

Cứ như tục thành phố Hà-Nội bây giờ thì đẻ con ra đầy cử, đầy tháng, đầy tuổi tôi, mới làm cỗ cúng mụ.

Trong lễ cúng thì dùng 12 đôi hài, 12 miếng trầu, cua, ốc, nham, bánh đúc, vân vân... Vì ta tin rằng có 12 bà mụ nặn ra người.

Thử con. — Tàu có tục để con đầy một năm thì làm một tiệc thử con. Hôm ấy tắm rửa cho con sạch sẽ, mặc quần áo mới, rồi thì con trai bầy đồ cung tên, bút, giấy; con gái thì bầy đồ kim, chỉ, dao, kéo. Lại bầy những đồ chơi quí báu ở trước mặt đứa trẻ để nghiệm xem nó tham liêm ngu trí làm sao, chữ gọi là tiệc « thí nhi » (thử trẻ). Các nhà đại gia ở ta, cũng theo dùng tục ấy nhưng chỉ bầy ít món đồ ấn-triện, cung tên, bút mực, cày bừa, gọi là trong bốn món văn, vũ, canh, độc, để nghiệm đứa trẻ mai sau làm nghề gì mà thôi.

Phong tục trong gia tộc · chương I. Cha mẹ với con · Đọc cả chương

Hơn trăm năm sau

Năm 1915, tiệc “thử con” còn bày đồ khác nhau cho con trai và con gái. Ngày nay nhiều nhà bày chung một mâm đồ cho mọi em bé, và coi việc bé bốc món gì là một trò vui chúc phúc, không phải lời đoán số.

Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này

Nguồn: Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), phần Phong tục trong gia tộc, chương I. Cha mẹ với con; Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam