Ngày giỗ
Mỗi năm một lần, con cháu làm mâm cơm vào đúng ngày người thân mất, mời nhau về ăn và nhắc lại chuyện cũ.
- Dịp
- Ngày mất của người thân, theo âm lịch
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Nhớ ngày: giỗ tính theo ngày mất âm lịch. Giỗ đầu là tròn một năm, giỗ hết là năm thứ hai, từ năm thứ ba trở đi là giỗ thường.
- Hôm trước hoặc sáng sớm hôm giỗ, con cháu đi chợ, nấu cỗ.
- Bày mâm lên bàn thờ, thắp hương mời người đã khuất và mời tổ tiên về cùng.
- Hương tàn thì hạ lễ, cả nhà cùng ăn. Đây là lúc kể chuyện về người đã mất cho lớp trẻ nghe.
- Giỗ ở nhà thờ họ thì cả họ cùng góp, cùng làm, cùng ăn.
Bữa cơm nối các thế hệ
Giỗ không chỉ là lễ. Đó là bữa cơm mà những người họ hàng ít gặp nhau trong năm ngồi lại cùng mâm, và là dịp trẻ con biết mình thuộc về một dòng họ.
Đang đổi khác
Nghiên cứu ở vùng ven Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy nhiều nhà nay làm giỗ gọn hơn, ít mời hàng xóm hơn, có nhà gộp mấy ngày giỗ vào một. Người đi làm xa có khi về quê làm giỗ, có khi cúng ở nhà mình.
Một điều nên nói thẳng: phần lớn việc bếp núc ngày giỗ lâu nay dồn lên phụ nữ trong nhà. Chia việc cho cả nhà, cả nam lẫn nữ, cũng là một cách giữ nếp cho bền.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
Ngày giỗ cụ kỵ, ông bà, cha mẹ, gọi là ngày kỵ nhật. Chiều hôm trước là cúng tiên thường, hôm sau mới là ngày chính kỵ. Các giỗ xa (cụ kỵ ông bà) thì sắm sửa con gà, ván xôi hoặc một vài mâm cỗ, trước cúng gia tiên, sau con cháu sum họp ăn uống với nhau. Còn về ngày giỗ cha mẹ thì tục thường làm phong hơn.
Trong khi giỗ, dẫu làm lớn nhỏ thế nào mặc lòng, nhưng làm sao tất cũng phải có một bát cơm úp vào một quả trứng luộc làm đầu. Cỗ bàn thì tùy nhà giàu, nghèo mà xử phong kiệm khác nhau. Nhiều nhà mời bà con khách khứa. Bà con khách khứa người thì mang trà, cau, rượu, người thì đem vàng hương đến lễ giỗ, rồi mới uống rượu.
Lược một đoạn
Đã đành rằng có thì mâm cao cỗ đầy, chẳng có thì lưng cơm cái trứng, cũng đủ tỏ chút lòng thành, nhưng ngặt vì tục đã quen, không cố mà lo được thì người ta chê là bủn xỉn, mà trong lòng mình cũng áy náy không đành!
Hơn trăm năm sau
Cụ khuyên làm giỗ cho giản tiện, “miễn là tỏ được chút lòng với tổ tiên là đủ”. Lời khuyên ấy đến nay vẫn đúng: ngày giỗ trước hết là ngày con cháu nhớ về người đã khuất, không phải dịp đua mâm cao cỗ đầy.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam; Nghiên cứu thờ cúng tổ tiên ở vùng ven đô Thành phố Hồ Chí Minh