Rước đèn Trung thu
Đêm rằm tháng Tám, trẻ con cầm đèn ông sao đi khắp xóm, rồi quây quần phá cỗ dưới trăng. Kèm cách tự làm đèn ông sao.
- Dịp
- Tết Trung thu
- Âm lịch
- Rằm tháng Tám
- Lần tới
- …
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Lấy 5 nan tre buộc thành một ngôi sao năm cánh. Làm thêm một ngôi sao nữa từ 5 nan còn lại.
- Đặt hai ngôi sao chồng lên nhau, buộc chặt ở 5 đầu cánh.
- Chèn que tre ngắn vào giữa hai ngôi sao để đèn phồng lên thành khối.
- Cắt giấy bóng kính theo từng mặt, quét hồ lên nan tre rồi dán kín các mặt đèn.
- Buộc cán cầm vào một đầu cánh, gắn đèn LED vào bên trong, rồi trang trí thêm tua giấy ở các cánh.
Tết của trẻ con
Rằm tháng Tám là lúc trăng tròn và sáng nhất trong năm, cũng là lúc mùa màng vừa xong. Người lớn bày cỗ, trẻ con là nhân vật chính: rước đèn, xem múa lân, rồi cùng nhau phá cỗ. Mâm cỗ ngày xưa có bánh nướng, bánh dẻo, bưởi, hồng, và những con vật nặn bằng bột.
Chị Hằng, chú Cuội
Ngước lên mặt trăng, trẻ con được kể về chú Cuội ngồi gốc cây đa và chị Hằng ở cung trăng. Đó cũng là dịp để kể lại truyện chú Cuội cho con nghe, dưới đúng vầng trăng ấy.
Làm đèn cùng con
Đèn ông sao mua sẵn thì đẹp, nhưng chiếc đèn tự làm dù méo một cánh vẫn là chiếc đèn con nhớ lâu nhất. Nếu dùng nến, người lớn cần đi cùng và giữ đèn tránh xa quần áo, tóc của trẻ.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
6.— Tết Trung-Thu. Rằm tháng 8 là Tết Trung Thu. Tết này ta thường gọi là Tết trẻ con, nhưng có nhà tổn phí nhiều lắm.
Đồ trẻ con chơi trong Tết này, toàn là các thứ bồi bằng giấy, như là: voi, ngựa, kỳ lân, sư tử, rồng, hươu, tôm cá, bươm bướm, bọ ngựa, cho chí cành hoa, giàn mướp, đèn cù, đèn xẻ rãnh, đình chùa, ông nghè đất, con thiềm thừ, v.v... Có nhà một vụ Tết, bán các đồ ấy được tới một vài trăm bạc. Mười năm nay họ lại chế ra đồ chơi bằng sắt tây, cũng tranh được mối lợi của trẻ con ít nhiều.
Trẻ con tối hôm ấy, dìu dắt nhau từng đàn từng lũ, đám thì nhảy vô, đám thì kéo co, đám thì bắt cái hồ khoan, đám thì rước đèn, rước sư tử, trống, thanh la đánh vang cả đường, tiếng reo hò, tiếng đùa rầm rĩ. Lại nơi họ hát trống quân, nơi kia hát trống quít, tổng chi gọi là cách Trung Thu thưởng nguyệt.
Hơn trăm năm sau
Đồ chơi Trung thu năm ấy là voi, ngựa, kỳ lân bồi giấy, đèn cù, ông nghè đất, và cụ đã thấy đồ chơi sắt tây bắt đầu lấn vào. Hơn trăm năm sau, đồ nhựa và đèn điện tử lại lấn đèn giấy, còn phố Hàng Mã vẫn giữ đèn ông sao, đèn kéo quân.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915); Tư liệu truyền miệng