Tảo mộ
Cả nhà ra nghĩa trang dọn cỏ, đắp lại nấm mộ, thắp hương và kể cho con cháu nghe về người nằm dưới mộ.
- Dịp
- Cuối năm và tiết Thanh minh
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Chọn ngày: thường là khoảng hai ba ngày cuối tháng Chạp, hoặc dịp tiết Thanh minh đầu tháng Ba âm lịch.
- Đến nơi, thắp hương xin phép rồi mới bắt tay dọn.
- Phát cỏ quanh mộ, đắp lại nấm mộ, lau bia, nhặt rác mang về.
- Bày hương hoa, thắp hương mời tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu.
- Trước khi về, người lớn kể cho trẻ nghe người nằm đây là ai, sống thế nào.
Đi thăm chứ không chỉ đi cúng
Tảo mộ là dịp hiếm hoi trong năm cả họ cùng có mặt ở một chỗ. Người lớn dọn mộ, trẻ con chạy quanh, rồi ai cũng được nghe vài câu chuyện về người đã khuất.
Nhiều gia đình thành phố nay chỉ về quê tảo mộ được một lần trong năm. Đi ít hơn không có nghĩa là quên, chỉ là cách giữ đã khác đi.
Giữ nghĩa trang sạch
Hương, nến, túi ni lông và chân nhang nếu bỏ lại sẽ thành rác. Mang rác về là một phần của việc chăm sóc mộ phần, và là điều dễ dạy trẻ nhất.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
3.— Tết Thanh-Minh. Trong khoảng tháng ba, có một tiết hậu gọi là tiết Thanh-Minh. Thanh-Minh nghĩa là trời độ ấy mát mẻ quang đãng. Tục Tàu hôm ấy, giai-nhân, tài tử, đua nhau đi tảo mộ, gọi là Hội Đạp-thanh. Ta không ăn Tết ấy, nhưng cũng nhiều người nhân dịp ấy mà đi tảo mộ. Tảo mộ là đi thăm mộ tiền-nhân, cỏ rậm thì phát cho quang, đất khuyết thì đắp bồi lên, rồi về nhà cũng làm cỗ cúng gia-tiên.
Hơn trăm năm sau
Việc tảo mộ vẫn giữ đúng như lời tả: phát cỏ, đắp đất, rồi về làm cơm cúng. Tiết Thanh minh ngày nay rơi vào khoảng đầu tháng Tư dương lịch.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam; Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915)