Sân ĐìnhTrò chơi · Nếp nhà · Truyện kể

Tết cơm mới

Mùng 10 tháng Mười, gặt xong vụ mùa, nhà nhà nấu nồi cơm gạo mới đầu tiên cúng tổ tiên, tạ ơn người làm ra hạt gạo.

Dịp
Mùng 10 tháng Mười âm lịch, sau vụ gặt
Âm lịch
Mùng 10 tháng Mười
Lần tới
Vùng miền
Bắc Bộ

Các bước

  1. Nấu nồi cơm hoặc chõ xôi đầu tiên bằng gạo mới của vụ.
  2. Bày lên bàn thờ cùng hoa quả, thắp hương cúng gia tiên, tạ ơn trời đất và công người làm ruộng.
  3. Mang một đĩa xôi, gói cốm biếu hàng xóm và người thân.
  4. Cả nhà ngồi ăn bữa cơm mới.

Tết của nhà nông

Tháng Mười âm lịch là lúc gặt xong vụ mùa. Tết Trùng thập, nghĩa là hai số mười, rơi đúng mùng 10 tháng Mười, nên thành ngày nhà nông mừng lúa về, nhớ công ông bà tổ tiên đã khai phá ruộng đồng. Ngày xưa có nơi làm to, giã bánh dày, nấu chè, cúng đình rồi biếu nhau.

Nhiều dân tộc thiểu số cũng có lễ mừng lúa mới riêng, vào những thời điểm khác nhau theo mùa vụ của từng vùng.

Ở thành phố

Tết cơm mới gần như vắng bóng ở thành phố. Nhưng một bữa cơm nấu bằng gạo mới, kể cho con nghe hạt gạo phải qua gieo mạ, cấy, làm cỏ, gặt, phơi, xay mới đến được bát cơm, là cách giữ tết này rất gọn mà có ý nghĩa.

Sách xưa ghi

Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915

8.— Tết Trùng-thập. Mồng mười tháng 10 là tết trùng thập. Tết ấy phần nhiều là các nhà đồng cốt và nhà thầy thuốc mới ăn thôi. Nhưng về nhà quê cũng nhiều nơi ăn, có nơi ăn to lắm, như ở về vùng phủ Hoài thì làm bánh dầy, nấu chè kho, trước cúng thần, cúng gia-tiên, rồi đem biếu những người quen thuộc.

Lược một đoạn

Ở về vùng Thanh-Trì thì lại ăn Tết Trùng thập về ngày 21 tháng 10. Đại để nhà quê là vì việc gặt hái đã xong, nhớ đến công tiên-nông mà cúng tế, và an ủi cho sự khó nhọc một ngày.

Phong tục trong gia tộc · chương XII. Tứ thời tiết lạp · Đọc cả chương

Hơn trăm năm sau

Nhiều làng ở Bắc Bộ vẫn gọi mùng 10 tháng Mười là Tết cơm mới hay Tết Trùng thập. Ở thành phố, ngày này gần như bị quên, nhưng rất hợp để kể cho trẻ con nghe hạt gạo từ đâu mà có.

Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này

Nguồn: Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), phần Phong tục trong gia tộc, chương XII. Tứ thời tiết lạp; Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam