Tết Đoan ngọ
Mùng 5 tháng Năm, sáng sớm cả nhà ăn rượu nếp và hoa quả chua, tục gọi vui là “giết sâu bọ”.
- Dịp
- Tết Đoan ngọ
- Âm lịch
- Mùng 5 tháng Năm
- Lần tới
- …
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Dậy sớm, cả nhà ăn một chút rượu nếp và hoa quả chua ngay khi vừa ngủ dậy.
- Bày mâm cúng gia tiên với hoa quả đầu mùa, bánh tro, cơm rượu.
- Thắp hương khấn, sau đó cả nhà cùng ăn.
- Một số vùng hái lá vào giữa trưa để phơi làm nước tắm, nước uống theo kinh nghiệm dân gian.
- Trẻ con được người lớn chấm chút vôi hoặc nước lá lên trán, lên rốn ở vài nơi, chỉ mang tính lấy may.
Ngày của quả đầu mùa
Đoan ngọ rơi vào lúc mận, vải chín rộ ngoài Bắc, xoài và chôm chôm vào mùa trong Nam. Người xưa tin rằng ăn thứ chua, thứ nồng vào sáng sớm sẽ “giết sâu bọ” trong người.
Nói cho đúng với trẻ
Đây là một cách nói dân gian, không phải kiến thức y học. Lá thuốc hái ngày Đoan ngọ cũng vậy: là kinh nghiệm truyền lại, không thay được thuốc và bác sĩ. Kể cho trẻ như một phong tục thú vị thì hay, nhưng đừng kể như một bài thuốc.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
Tết này ta hay lấy lá móng nhuộm các đầu ngón tay, ngón chân cho trẻ, mà trừ ra ngón tay trỏ và ngón chân trỏ. Sáng sớm hôm ấy, ăn rượu nếp, trứng luộc, kê, bánh đa, đào, mận, muỗm, dưa hấu, uống nước dừa. […]
Giữa buổi trưa hôm ấy thì làm cỗ cúng gia-tiên, rồi đi hái lá mồng năm, bất cứ lá gì cũng hái, mà nhất là hay hái lá ích mẫu, lá cối xay, lá muỗm, lá vối, v.v... Đem về ủ rồi phơi cho khô, về sau đem nấu uống, cho rằng uống thế thì lành.
Lược một đoạn
Sâu bọ nào mà lại giết bằng đào, bằng mận. Lá mồng năm uống bậy uống bạ, uống không khéo thì hóa ra sinh bệnh.
Hơn trăm năm sau
Đoạn lược đi tả tục cho uống và bôi “hồng hoàng” lên người trẻ để giết sâu bọ. Hồng hoàng là khoáng chất chứa thạch tín, rất độc, tuyệt đối không dùng. Chính cụ Phan Kế Bính cũng đã chê tục uống lá mồng năm “bậy bạ”. Ăn hoa quả buổi sáng mùng 5 như nhiều nhà vẫn làm là đủ vui.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam; Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915)