Tết Hàn thực, làm bánh trôi bánh chay
Mùng 3 tháng Ba, cả nhà quây quần nặn bánh trôi, nấu bánh chay, một việc bếp núc mà trẻ con làm được ngay.
- Dịp
- Tết Hàn thực
- Âm lịch
- Mùng 3 tháng Ba
- Lần tới
- …
- Vùng miền
- Bắc Bộ
Các bước
- Nhào bột nếp với nước ấm cho dẻo, ủ một lúc cho bột nghỉ.
- Ngắt từng viên bột, ấn dẹt, cho viên đường phên vào giữa rồi vê tròn thành bánh trôi.
- Bánh chay nặn to hơn, nhân đậu xanh, khi ăn chan nước đường gừng nấu với bột sắn.
- Đun nồi nước sôi, thả bánh vào. Bánh nổi lên là chín, vớt ra thả vào bát nước nguội cho khỏi dính.
- Bày bánh ra đĩa, rắc vừng, thắp hương cúng gia tiên rồi cả nhà cùng ăn.
Một ngày bếp không đỏ lửa lớn
Hàn thực nghĩa là đồ ăn nguội. Ở Việt Nam, ngày này gắn với bánh trôi, bánh chay, thứ bánh làm xong để nguội ăn vẫn ngon, và với việc cúng gia tiên.
Vì sao hợp với trẻ con
Nặn bánh trôi là công việc bếp núc dễ nhất mà trẻ có thể làm trọn vẹn: chia bột, gói nhân, vê tròn. Bánh méo một chút cũng không sao, vì thả vào nồi là tròn lại gần hết.
Tết Hàn thực đậm nét ở miền Bắc. Nhiều gia đình miền Trung và miền Nam không làm ngày này, hoặc chỉ mới làm gần đây.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
Ta nhiễm theo tục ấy, thành ra ăn Tết hôm mồng ba. Mà ta thì làm bánh trôi bánh chay để thế cho đồ lạnh, nhưng ta chỉ cúng gia-tiên, chứ không ai tưởng gì đến Giới-Tử-Thôi. Mà tiếng là hàn thực, nhưng nấu nướng chẳng có kiêng gì.
Hơn trăm năm sau
Cụ Phan Kế Bính nhận xét một điều đến nay vẫn đúng: người Việt mượn tên ngày Hàn thực của Trung Hoa, nhưng biến nó thành ngày làm bánh trôi bánh chay cúng tổ tiên, và chẳng ai kiêng đỏ lửa.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam; Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915)