Xông đất, hái lộc, khai bút đầu năm
Mấy việc nhỏ của ngày đầu năm: người đầu tiên bước vào nhà, cành lộc mang về, và những dòng chữ đầu tiên của năm mới.
- Dịp
- Tết Nguyên đán
- Âm lịch
- Mùng 1 tháng Giêng
- Lần tới
- …
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Sáng mùng Một, người đầu tiên bước vào nhà gọi là người xông đất. Nhiều nhà nhờ trước một người vui vẻ, hiền hậu đến xông.
- Người xông đất chúc chủ nhà mấy câu ngắn, ở chơi một lúc rồi về, không ngồi lâu.
- Khai bút: cả nhà mỗi người viết mấy chữ đầu năm, một câu chúc hay một điều mong muốn, bằng nét chữ cẩn thận nhất.
- Hái lộc: mua sẵn nhành lộc, hoặc xin một nhánh nhỏ trong vườn nhà. Không bẻ cành ở đình chùa, công viên hay cây ven đường.
- Cất tờ khai bút vào một chỗ, cuối năm lấy ra đọc lại xem điều mong muốn đã thành chưa.
Mở đầu cho cả năm
Người xưa tin rằng việc đầu tiên của năm mới báo trước cả năm, nên ngày đầu năm ai cũng giữ gìn lời ăn tiếng nói, chọn người xông đất, chọn ngày làm việc đầu tiên. Người làm quan có ngày khai ấn, người buôn bán có ngày mở hàng, nhà nông có ngày động thổ, còn học trò có ngày khai bút.
Bỏ đi phần kiêng kỵ, những việc ấy vẫn có một ý đẹp: bắt đầu năm mới bằng một lời chúc, một nét chữ nắn nót, một nhành cây xanh.
Khai bút với trẻ con
Không cần chữ Hán hay giấy đỏ. Một tờ giấy, mấy dòng viết tay: năm nay con muốn đọc xong cuốn sách nào, học được việc gì, giúp được ai. Cuối năm mở ra đọc lại, trẻ con sẽ thấy mình đã lớn lên thế nào.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
Hôm ấy ăn nói phải giữ gìn, sợ nói bậy thì giông đi cả năm. Nhiều nhà nhờ một người phúc hậu dễ tính, sáng sớm đến xông đất, để cho cả năm được bán đắt, buôn may.
Lược một đoạn
Từ ngày mồng hai Tết trở đi, người thì chọn ngày xuất hành, người thì hái cành hoa về cài vào cửa, gọi là đi hái lộc, người làm quan thì chọn ngày khai ấn, học trò thì chọn ngày khai bút, nhà buôn bán thì chọn ngày mở cửa hàng, nhà quê thì chọn ngày làm lễ động thổ. Trăm công nghìn việc lại bắt đầu từ đó.
Hơn trăm năm sau
Hái lộc ngày xưa là bẻ một cành hoa, cành cây mang về cài cửa. Bây giờ người đi lễ đầu năm đông gấp bội, bẻ cành ở đình chùa, công viên làm trụi cây, nên nhiều nơi đã thay bằng xin lộc là tờ giấy đỏ, phong bao nhỏ, hoặc mua sẵn một nhành lộc.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915), phần Phong tục trong gia tộc, chương XII. Tứ thời tiết lạp; Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam