Cúng ông Công ông Táo
Ngày 23 tháng Chạp, cả nhà dọn bếp, làm mâm cúng tiễn Táo quân về trời, rồi mang cá chép ra sông thả.
- Dịp
- Tết Nguyên đán
- Âm lịch
- Ngày 23 tháng Chạp
- Lần tới
- …
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Dọn dẹp bếp núc và bàn thờ cho sạch sẽ trước ngày cúng.
- Bày mâm cúng ở bàn thờ gia tiên hoặc gần bếp, tuỳ nếp từng nhà.
- Thắp hương, khấn tiễn Táo quân lên trời tâu việc trong năm.
- Hương tàn thì hoá vàng mã, hoá mũ áo hia giấy.
- Mang cá chép ra ao, hồ, sông thả. Thả nhẹ tay, thả cả cá, không thả túi ni lông.
Bếp là nơi giữ lửa cho cả nhà
Táo quân được coi là vị thần trông coi bếp núc, biết hết mọi chuyện vui buồn trong nhà suốt một năm. Ngày 23 tháng Chạp, các ông lên trời tâu lại với Ngọc Hoàng, rồi đêm giao thừa mới trở về.
Vì thế, trước khi cúng, nhà nào cũng lau dọn bếp thật sạch. Với trẻ con, đây là dịp hiểu vì sao gian bếp lại được coi trọng đến vậy.
Mỗi nơi một cách
Miền Bắc thường thả cá chép sống để Táo quân cưỡi về trời. Một số nơi miền Trung cúng ngựa giấy. Nhiều gia đình miền Nam làm mâm cúng gọn hơn. Không có một cách duy nhất đúng.
Một việc nên nhắc trẻ: thả cá là để cá sống, nên thả sát mặt nước và mang túi ni lông về, đừng ném cả túi xuống sông.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
9.— Tết táo quân. Hai mươi ba tháng chạp là Tết Táo quân. Ta thường cho hôm ấy là ngày vua bếp lên chầu trời. Nguyên ở trong đạo Lão-Tử có nói rằng: ngày hai mươi ba tháng chạp thì Táo quân lên chầu trời để tâu việc thiện ác của nhân gian.
Lược một đoạn
Ta theo hai điển ấy, cho nên cứ đến ngày ấy, thì mua hai mũ ông, một mũ bà để thờ và mua con cá chép để làm ngựa cho táo quân lên chầu trời.
Lược một đoạn
Tiễn vua bếp đã là một chuyện hão huyền, mua cá làm ngựa mới lại nực cười thay!
Hơn trăm năm sau
Hơn một trăm năm trước, cụ Phan Kế Bính đã chê tục mua cá chép làm ngựa cho Táo quân là “nực cười”. Nhiều nhà ngày nay vẫn thả cá chép, nhưng hiểu đó là nghi thức tiễn đưa và phóng sinh, và được nhắc thả cá cho đúng cách, không ném cả túi ni lông xuống hồ.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo khảo sát phong tục, tập quán và nghi lễ ở Việt Nam; Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915); Bảo tàng Lịch sử quốc gia, chuyên đề Tết Việt