Gói bánh chưng ngày Tết
Chiếc bánh vuông gói lá dong, cả nhà thức canh nồi bánh đêm cuối năm. Cách chuẩn bị, cách gói, và chuyện về Lang Liêu.
- Dịp
- Tết Nguyên đán
- Âm lịch
- Mùng 1 tháng Giêng
- Lần tới
- …
- Vùng miền
- Cả nước
Các bước
- Xếp lá dong vào khuôn thành lòng bánh, mặt xanh của lá quay ra ngoài.
- Rải một lớp gạo, một lớp đậu, đặt thịt vào giữa, phủ tiếp một lớp đậu rồi một lớp gạo.
- Gấp các mép lá lại cho vuông, nhấc khuôn ra, buộc lạt thành hai dây ngang, hai dây dọc cho thật chặt.
- Xếp bánh vào nồi, đổ ngập nước, đun liền 10–12 tiếng. Thỉnh thoảng châm thêm nước sôi để bánh luôn ngập.
- Vớt bánh, rửa qua nước lạnh, rồi ép bằng vật nặng cho bánh ráo nước và chắc.
Vì sao là bánh chưng
Chuyện kể rằng vua Hùng muốn chọn người nối ngôi, bảo các con ai tìm được lễ vật dâng tổ tiên ý nghĩa nhất sẽ được truyền ngôi. Các hoàng tử đua nhau tìm sơn hào hải vị. Lang Liêu nghèo nhất, chỉ có lúa gạo, bèn lấy gạo nếp, đậu xanh, thịt lợn gói trong lá dong thành bánh vuông tượng trưng cho đất, và làm bánh tròn tượng trưng cho trời. Vua cha cho rằng đó là lễ vật hiểu lòng người nhất, và truyền ngôi cho Lang Liêu.
Đêm canh nồi bánh
Điều nhiều người nhớ nhất không phải chiếc bánh mà là đêm cả nhà quây quanh bếp lửa. Người lớn châm củi, trẻ con nướng khoai, ông bà kể chuyện. Chiếc bánh chín qua đêm cũng là lúc năm cũ khép lại.
Ở miền Nam
Người Nam Bộ thường gói bánh tét: bánh hình trụ dài, gói lá chuối, nhân đậu xanh và thịt mỡ, có nơi thêm chuối hay đậu đen. Khác dáng bánh, cùng một tấm lòng hướng về tổ tiên.
Sách xưa ghi
Phan Kế Bính, Việt Nam phong tục, in năm 1915
Sáng mồng một Tết thì làm cỗ cúng Gia-tiên và cúng cả Thổ công, Táo quân, Nghệ sư, v.v... cỗ bàn to nhỏ thế nào cũng được, nhưng làm sao cũng phải có bánh chưng, cá kho, giò, chả, dưa hành, thịt bò mới ra làm cỗ ngày Tết. Có nhà dựng hai cây mía cạnh bàn thờ để làm gậy cho ông vải.
Hơn trăm năm sau
Mâm cỗ Tết năm 1915 đã có đủ bánh chưng, giò, chả, dưa hành. Hơn một thế kỷ sau, những món ấy vẫn giữ chỗ trên mâm cỗ của rất nhiều gia đình miền Bắc.
Trích nguyên văn, giữ chính tả bản in năm 1915. Sách đã thuộc phạm vi công cộng. Về cuốn sách này
Nguồn: Việt Nam phong tục (Phan Kế Bính, 1915); Truyền thuyết Bánh chưng bánh giầy