Yết Kiêu

Đời nhà Trần, ở một làng chài ven sông có chàng trai tên là Yết Kiêu. Nhà nghèo, cha mất sớm, chàng theo mẹ đi kiếm ăn trên sông nước từ bé, nên bơi lội giỏi hơn cả đám trẻ trong làng.

Người ta kể rằng một hôm, đi dọc bãi biển, chàng thấy hai con trâu rất lớn đang húc nhau dưới trăng. Chàng cầm đòn gánh xông ra đuổi, hai con trâu liền lao xuống nước biến mất, để lại trên cát mấy sợi lông. Chàng nhặt lấy nuốt đi. Từ đó, chàng lặn dưới nước dễ như đi trên cạn, có thể ở dưới sông suốt mấy ngày liền, bơi hàng chục dặm không thấy mệt.

Bấy giờ giặc Nguyên kéo sang xâm lược nước ta. Chiến thuyền của chúng đậu kín cả một khúc sông, buồm che rợp trời. Quân ta ít thuyền, đánh chính diện thì khó.

Yết Kiêu xin vào giúp nước. Đức Trần Hưng Đạo hỏi cần bao nhiêu người, bao nhiêu thuyền, chàng chỉ xin một cái dùi sắt và một cái búa.

Đêm đến, chàng lặn xuống sông, bơi ra chỗ thuyền giặc. Nấp dưới đáy thuyền, chàng lấy dùi đục thủng ván, rồi lấy giẻ nút tạm lại, buộc tất cả các nút giẻ vào một sợi dây dài. Đục hết thuyền này sang thuyền khác, xong xuôi, chàng bơi ra xa rồi giật mạnh sợi dây. Nước ùa vào, thuyền giặc chìm hàng loạt. Quân giặc nháo nhác, tưởng có thuỷ quái dưới sông.

Đêm nào cũng mất thuyền, giặc bèn cho lính cầm câu liêm rình dưới nước. Một đêm, Yết Kiêu bị mắc câu liêm, chúng kéo lên thuyền, trói lại, tra hỏi:

— Nước Nam có bao nhiêu kẻ lặn giỏi như mày?

Chàng thản nhiên đáp:

— Nhiều lắm, không đếm xuể. Hạng như tôi thì hàng trăm. Bọn tôi thay nhau xuống nước, mỗi đêm một tốp, nên các ông có canh cũng không xuể đâu.

Tướng giặc nghe mà lạnh người, nghĩ bụng phải bắt chàng dẫn đi chỉ chỗ đồng bọn. Chúng cho chàng xuống một chiếc thuyền nhỏ, có lính canh, bảo chỉ đường. Thuyền ra đến giữa sông, nhân lúc chúng sơ ý, Yết Kiêu nhảy tùm xuống nước, lặn một hơi mất hút. Giặc chèo thuyền tìm suốt đêm không thấy tăm hơi.

Sau khi đánh tan giặc, vua khen thưởng, phong chức cho Yết Kiêu. Người đời sau lập đền thờ ông ở bên sông, gọi là đền Quát. Trong đền có tượng một người lính mình trần, tay cầm dùi sắt, đứng nhìn ra phía nước.