Sự tích đầm Mực

Đời nhà Trần, thầy Chu Văn An là người học rộng, tính thẳng, nổi tiếng khắp nước. Thầy từng dạy học trong cung, sau chán cảnh triều đình lắm kẻ nịnh thần, bèn từ quan về mở trường ở làng Huỳnh Cung, bên bờ sông Tô Lịch. Học trò từ các nơi kéo về theo học rất đông.

Trong lớp có một người học trò không ai rõ gốc gác. Anh ta đến sớm nhất, về muộn nhất, học rất giỏi, ăn nói lễ phép, nhưng hỏi quê quán thì chỉ ậm ừ cho qua. Mấy người bạn tò mò rình theo. Họ thấy anh đi về phía đầm nước lớn ngoài làng, rồi đến bờ đầm thì biến mất, mặt nước chỉ còn gợn lên mấy vòng sóng.

Thầy Chu Văn An nghe học trò kể lại, biết người ấy không phải người trần, nhưng thấy trò chăm chỉ, ngoan ngoãn, thầy vẫn dạy như mọi người, không hỏi han gì.

Năm ấy trời làm đại hạn. Mấy tháng liền không một giọt mưa. Ruộng nứt nẻ, mạ chết khô, giếng làng cạn đáy, người và trâu bò đều lả đi. Triều đình lập đàn cầu đảo mãi mà trời vẫn không mưa.

Một hôm, sau buổi học, thầy Chu Văn An gọi người học trò lạ mặt lại, nói:

— Ta biết con không phải người thường. Dân tình khổ quá rồi. Con có cách nào giúp được chăng?

Người học trò quỳ xuống, thưa rằng mình vốn là con vua Thuỷ Tề ở đầm ngoài làng, cảm mến đức thầy nên xin theo học. Làm mưa là việc của nhà trời, ai làm trái sẽ bị trị tội rất nặng. Nhưng nghĩ đến dân đang chết khát, anh xin nhận.

Nói rồi, anh xin thầy một nghiên mực. Anh mài mực thật đặc, ngửa mặt lên trời khấn, rồi lấy bút chấm mực vẩy ra bốn phương tám hướng. Mực bắn tới đâu, mây đen kéo tới đó. Vẩy xong, anh hắt cả nghiên mực lên trời.

Lập tức mưa đổ xuống như trút. Nhưng đó là một trận mưa lạ: nước mưa đen như mực. Mưa suốt một ngày một đêm, ruộng đồng đầy nước, cây cỏ hồi sinh, cả vùng mừng rỡ.

Sáng hôm sau, người ta thấy xác một con thuồng luồng lớn nổi lên giữa đầm. Trò lạ mặt không đến lớp nữa. Thầy Chu Văn An hiểu ra, khóc thương học trò, rồi cùng dân làng vớt xác lên, chôn cất tử tế và lập đền thờ.

Chỗ nghiên mực rơi xuống, nước đen mãi không tan, về sau thành một cái đầm, dân quanh vùng gọi là đầm Mực. Đầm ấy nay vẫn còn ở làng Quỳnh Đô, huyện Thanh Trì, Hà Nội, và trong vùng vẫn còn đền thờ người học trò đã đổi mạng mình lấy một trận mưa.