Thánh Gióng

Vào đời Hùng Vương thứ sáu, ở làng Gióng có hai vợ chồng già hiền lành, chăm chỉ làm ăn mà mãi không có con. Một hôm, bà lão ra đồng thấy một vết chân to lạ thường in trên đất, tò mò đặt chân mình vào ướm thử. Về nhà ít lâu, bà có mang. Mười hai tháng sau, bà sinh được một cậu con trai mặt mũi sáng sủa.

Nhưng lạ thay, cậu bé lên ba tuổi mà chẳng biết nói, chẳng biết cười, cũng chẳng biết đi. Đặt đâu cậu nằm yên đấy. Hai ông bà buồn rầu lắm.

Bấy giờ giặc Ân kéo sang xâm lấn bờ cõi. Giặc mạnh, nhà vua lo lắng, sai sứ giả đi khắp nơi tìm người tài ra giúp nước. Khi sứ giả về đến làng Gióng, cậu bé nghe tiếng rao, bỗng dưng cất tiếng gọi mẹ: “Mẹ ra mời sứ giả vào đây cho con!”

Bà mẹ vừa sợ vừa mừng, chạy ra mời sứ giả. Cậu bé nói với sứ giả: “Ông về tâu vua rèn cho ta một con ngựa sắt, một cây roi sắt và một bộ áo giáp sắt. Ta sẽ đánh tan lũ giặc.” Sứ giả vội vàng về tâu. Vua mừng lắm, truyền cho thợ giỏi khắp nơi ngày đêm rèn cho kịp.

Từ hôm ấy, cậu bé lớn nhanh lạ lùng. Cơm nấu bao nhiêu ăn cũng hết, quần áo vừa may xong mặc đã chật. Hai ông bà làm lụng cật lực vẫn không đủ nuôi con. Bà con trong làng thương tình, người góp gạo, người góp vải, ai cũng mong cậu bé mau lớn để đi đánh giặc.

Giặc tràn đến chân núi Trâu, dân tình hoảng loạn. Đúng lúc ấy, ngựa sắt, roi sắt, áo giáp sắt được đem tới. Cậu bé đứng dậy, vươn vai một cái đã thành một tráng sĩ cao lớn phi thường. Tráng sĩ khoác áo giáp, cầm roi, nhảy lên lưng ngựa. Ngựa sắt hí vang, phun ra lửa, phi như bay ra trận.

Tráng sĩ xông thẳng vào giữa đám giặc, đánh cho giặc tan hết lớp này đến lớp khác. Đang đánh thì roi sắt gãy. Tráng sĩ liền nhổ những bụi tre bên đường, quật tới tấp vào quân giặc. Giặc thua chạy tán loạn, giẫm đạp lên nhau mà chết.

Đuổi hết giặc rồi, tráng sĩ một mình một ngựa phi lên đỉnh núi Sóc. Đến nơi, tráng sĩ cởi áo giáp sắt để lại, rồi cả người lẫn ngựa từ từ bay thẳng lên trời.

Nhớ ơn người anh hùng, vua phong là Phù Đổng Thiên Vương, cho lập đền thờ ngay ở quê nhà. Dân gian còn kể: những bụi tre đằng ngà vàng óng là do bị lửa ngựa phun cháy sém; những ao hồ nối nhau thành chuỗi là dấu chân ngựa sắt để lại; có một làng bị lửa ngựa thiêu cháy nên về sau gọi là làng Cháy. Hằng năm, cứ tháng Tư âm lịch, làng Phù Đổng lại mở hội Gióng.