Ai mua hành tôi

Ngày xưa có một anh chàng nghèo, mồ côi cha mẹ, làm nghề kiếm củi. Người anh đen đủi, xấu xí, áo quần vá chằng vá đụp, đi đến đâu trẻ con cũng chỉ trỏ cười.

Một hôm, anh vào rừng sâu đốn củi, thấy một cái lọ nhỏ nằm dưới gốc cây cổ thụ. Anh nhặt lên, mở nút ngửi thử thì thấy thơm mát. Trời nóng, mồ hôi nhễ nhại, anh dốc chút nước trong lọ ra rửa mặt. Rửa xong, soi xuống khe suối, anh giật mình: khuôn mặt trong nước là một chàng trai sáng sủa, tươi tỉnh, chẳng còn nét gì của anh tiều phu xấu xí lúc nãy.

Anh mừng quá, đem lọ nước thần về. Thử xoa lên cây rìu cùn, rìu sáng bóng như mới. Thử vẩy lên mấy luống rau héo, rau xanh mướt trở lại. Từ đó anh ra sức trồng rau, trồng hành, gánh ra chợ bán, hàng của anh bao giờ cũng tươi non hơn người khác.

Trong làng có một cô gái nghèo, mặt rỗ, nên đã lớn tuổi mà chưa ai hỏi. Cô hay sang giúp anh nhổ cỏ, tưới rau. Thấy cô hiền lành, anh lấy lọ nước thần xoa lên mặt cô. Chỉ một lát, những vết rỗ biến mất, cô gái trở nên xinh đẹp lạ thường, đẹp đến mức cả làng kéo nhau sang xem.

Hai người lấy nhau, sống với nhau rất êm ấm. Anh chồng sợ người ta trông thấy vợ mình rồi sinh chuyện, nên vẽ chân dung vợ treo trong nhà cho đỡ nhớ mỗi khi đi chợ xa, còn dặn vợ ít ra ngoài.

Một hôm, bức tranh bị gió cuốn bay lên trời, rơi xuống vườn ngự trong cung vua. Vua nhặt được, nhìn bức tranh mà ngẩn ngơ, liền sai quan quân đi khắp nước tìm cho được người trong tranh. Tìm mãi rồi cũng ra. Quân lính kéo đến, bắt người vợ đưa về cung, mặc cho anh chồng chạy theo van xin.

Vào cung, người vợ không cười, không nói, không ăn. Vua bày đủ trò vui, gọi phường chèo, phường hát vào diễn, nàng vẫn ngồi lặng như tượng. Vua tức lắm mà không biết làm sao.

Ở ngoài, anh chồng nhớ vợ, quẩy một gánh hành đi bán quanh kinh thành, vừa đi vừa rao cho có cớ đến gần cửa cung:

— Ai mua hành tôi thì thương tôi với!

Tiếng rao vọng vào tận trong cung. Người vợ nghe ra tiếng chồng, bỗng bật cười rồi cười mãi không thôi. Vua thấy nàng cười thì mừng rỡ, vội hỏi vì sao. Nàng nói nàng chỉ thích nghe tiếng rao bán hành ngoài kia. Vua lập tức cho gọi người bán hành vào cung.

Anh chồng quẩy gánh vào sân rồng, cất tiếng rao. Người vợ lại cười. Vua thấy vậy, nghĩ bụng rằng cái áo rách và tiếng rao kia hẳn có phép làm vui lòng người đẹp, bèn nảy ra một ý: vua cởi long bào, bảo anh bán hành mặc vào, còn mình khoác lấy áo rách, quẩy gánh hành, đi quanh sân mà rao cho nàng cười.

Người vợ vỗ tay cười thật to. Vua càng hăng, rao càng lớn, rồi rao ra tới ngoài cửa cung. Nàng liền sai đóng cửa cung lại. Quân lính không biết mặt vua trong bộ áo rách, thấy một kẻ bán hành lạ mặt cứ gào thét đòi vào, liền xúm lại đuổi đi.

Trong cung, người mặc long bào ngồi trên ngai chính là anh chàng bán hành. Từ đó hai vợ chồng ở lại, cai quản việc nước. Người ta kể rằng anh làm vua hiền lành, nhớ những ngày quẩy gánh đi chợ, nên thương dân nghèo hơn cả.