Hồn Trương Ba, da hàng thịt

Ngày xưa có ông Trương Ba, nhà ở một làng ven sông, làm vườn nuôi thân. Ông hiền lành, ít nói, nhưng có một tài khiến cả vùng nể: đánh cờ tướng. Cao thủ các nơi tìm đến, đánh với ông đều thua.

Tiếng đồn bay lên tận trời, đến tai Đế Thích, vị tiên đánh cờ giỏi nhất thiên đình. Đế Thích tò mò, giả làm một ông lão xuống trần tìm gặp. Hai người bày bàn cờ dưới gốc cây, đánh từ sáng đến chiều mà chưa phân thắng bại. Từ đó thành bạn cờ. Trước khi về trời, Đế Thích đưa cho Trương Ba mấy nén hương, dặn:

— Khi nào cần đến tôi, thắp một nén là tôi xuống.

Ít lâu sau, Trương Ba đang khoẻ mạnh thì bỗng lăn ra chết. Nguyên do là trên thiên đình, Nam Tào vội đi ăn cỗ, gạch nhầm một dòng trong sổ sinh tử.

Đế Thích xuống viếng bạn, biết chuyện gạch nhầm thì giận lắm, đòi cho bạn sống lại. Nhưng xác Trương Ba chôn đã lâu ngày, không dùng được nữa. Vừa lúc ấy, trong làng bên có anh hàng thịt mới chết, xác còn tươi nguyên. Đế Thích bèn cho hồn Trương Ba nhập vào xác anh hàng thịt.

Người chết bỗng ngồi bật dậy trước sự kinh hoàng của cả nhà. Vợ anh hàng thịt mừng rỡ ôm lấy chồng. Nhưng người ấy gạt ra, nói mình là Trương Ba, rồi đứng lên đi thẳng về làng bên, về đúng nhà mình, gọi đúng tên vợ con mình.

Vợ Trương Ba nhìn người đàn ông lạ mặt to béo đứng trước cửa, nhất định không nhận. Vợ anh hàng thịt đuổi theo, níu áo đòi chồng về. Hai người đàn bà giằng co giữa đường, cãi nhau ầm ĩ, rồi dắt nhau lên cửa quan.

Quan nghe kể mà rối cả đầu. Người thì nói xác này là chồng tôi, ai cũng trông thấy. Người thì nói tiếng nói, tính nết, trí nhớ này là chồng tôi, chẳng lẫn đi đâu được.

Quan bèn nghĩ ra một cách. Ông cho mang đến một con lợn và bộ dao thớt của nhà hàng thịt, bảo:

— Nếu anh là hàng thịt thì mổ con lợn này cho ta xem.

Người ấy cầm dao lên, tay lóng ngóng, loay hoay mãi không biết bắt đầu từ đâu, mồ hôi vã ra mà con lợn vẫn nguyên.

Quan lại sai bày một bàn cờ, cho mấy người đánh cờ giỏi trong vùng vào đấu. Người ấy ngồi xuống, đi vài nước đã khiến cả bàn phải im lặng, rồi thắng liền mấy ván.

Quan gật đầu, phán: cái làm nên con người không phải là da thịt, mà là tâm tính, trí nhớ, cách ăn ở. Vậy người này là Trương Ba. Quan xử cho ông về với vợ con Trương Ba, còn vợ anh hàng thịt thì được bồi thường để lo việc nhà.

Vụ kiện xử xong, nhưng chuyện chưa hết. Về nhà, người vợ nhìn chồng mà thấy xa lạ. Con cái không quen hơi cha. Hàng xóm chỉ trỏ. Bản thân ông cũng khổ: hồn thì muốn ra vườn cuốc đất, xác thì quen mùi thịt sống; miệng nói lời của người làm vườn, tay lại là tay anh đồ tể.

Người đời sau kể lại chuyện này rồi thường hỏi nhau một câu mà chẳng ai trả lời trọn vẹn: sống lại trong thân xác của người khác, thì còn là mình nữa hay không?