Đồng tiền Vạn Lịch

Ngày xưa có một người lái buôn tên là Vạn Lịch, giàu nứt đố đổ vách. Thuyền buôn của ông đi khắp các cửa sông, hàng hoá chất đầy khoang, kẻ ăn người ở đông đúc. Vợ ông là bà Mai Thị, người hiền hậu, nết na, ăn ở với kẻ dưới rất phải phép.

Vạn Lịch giàu nhưng tính hay ngờ vực, lại hay ghen. Một hôm thuyền đậu bên bến, có anh lái đò nghèo chèo qua, chào hỏi mấy câu, bà Mai Thị đáp lại cho phải phép rồi sai người mang cho anh ta mấy đồng tiền uống nước. Vạn Lịch trông thấy, nổi cơn ghen, mắng vợ là hạng đàn bà lẳng lơ, rồi nhất định đuổi đi.

Bà Mai Thị phân trần thế nào ông cũng không nghe. Cuối cùng bà chỉ nói:

— Ông đã nghĩ về tôi như thế thì tôi đi. Nhưng của cải của ông, tôi không lấy một đồng.

Bà chỉ mang theo mấy bộ quần áo cũ, lên bờ, đi về phía một làng chài.

Ở đó có anh chàng nghèo, sống một mình trong túp lều rách, ngày ngày mò cua bắt ốc đổi gạo. Thấy người đàn bà lỡ đường, anh nhường chỗ nằm rồi ra nằm ngoài hiên. Cảm cái bụng tử tế ấy, bà Mai Thị ở lại, hai người nên vợ nên chồng.

Bà vốn con nhà buôn bán, quen tính toán, lại chịu khó. Bà bảo chồng thôi mò cua, chuyển sang chở thuê, rồi gom góp mua một chiếc thuyền nhỏ, buôn chuyến gần. Chồng khoẻ, vợ khéo, việc làm ăn mỗi ngày một khá. Được ít năm, hai vợ chồng đã có thuyền lớn, có kho hàng, trong nhà kẻ ra người vào.

Một lần, thuyền của họ đậu cùng bến với thuyền Vạn Lịch. Vạn Lịch nghe nói có nhà buôn mới nổi, tò mò sang xem, thì nhận ra người đàn bà đang ngồi tính sổ chính là người vợ mình đuổi đi năm xưa. Bà cũng nhận ra ông, nhưng không nói nặng một lời, chỉ sai người dọn cơm mời khách như mời một người quen cũ.

Vạn Lịch ngồi ăn mà không nuốt nổi. Ông nhớ lại cái hôm mình đứng trên thuyền quát tháo, nhớ lại người đàn bà bước lên bờ với mấy bộ quần áo cũ. Ông về thuyền mình, mấy đêm liền không ngủ được.

Người ta kể rằng sau đó Vạn Lịch không thiết buôn bán nữa. Ông đem hết của cải ra, sai đúc thành tiền, rồi phát cho dân nghèo dọc các bến sông, có nơi kể là ông đổ cả xuống dòng nước, rồi bỏ đi biệt tích, chẳng ai còn gặp lại.

Những đồng tiền ấy lưu lại trong dân gian rất lâu. Người ta gọi là đồng tiền Vạn Lịch, và mỗi lần nhắc đến lại kể chuyện một người giàu có mà nghèo lòng tin, để mất một người vợ hiền chỉ vì mấy đồng tiền uống nước.