Sự tích chim quốc

Ngày xưa có hai người học trò nghèo kết bạn với nhau, một người tên là Quắc, một người tên là Nhân. Hai người thân nhau đến mức ăn chung mâm, ngủ chung chiếu, có manh áo lành cũng nhường nhau mặc.

Sau này Nhân thi đỗ, được bổ làm quan, nhà cửa khang trang, ruộng vườn đề huề. Quắc vẫn nghèo, đi dạy học thuê hết làng này sang làng khác, bữa đói bữa no. Nhân tìm đến tận nơi, nắm tay bạn kéo về nhà mình, bảo:

— Anh em mình ngày trước chia nhau từng củ khoai. Nay tôi có bát cơm thì anh cũng có bát cơm. Anh cứ ở đây với tôi.

Quắc ở lại. Ngày ngày hai người ngồi uống nước, nói chuyện sách vở, chuyện cũ, cười vang cả nhà. Nhưng vợ Nhân thì không ưa. Bà thấy chồng suốt ngày bỏ việc ngồi với ông khách nghèo, lại thấy tốn thêm một miệng ăn, nên đâm khó chịu. Trước mặt chồng thì vẫn giữ lễ, sau lưng chồng thì nói bóng nói gió, khi thì dọn cơm muộn, khi thì để bát đũa lệch mâm cho Quắc biết ý.

Quắc là người tự trọng, hiểu ngay. Ông không muốn bạn vì mình mà phải nặng lời với vợ, cũng không muốn nói ra để bạn buồn. Một buổi sáng, khi Nhân còn ngủ, Quắc lặng lẽ khoác tay nải ra đi, không để lại một chữ nào.

Nhân tỉnh dậy, tìm khắp nhà không thấy bạn. Hỏi vợ, vợ chỉ nói không biết. Ông chạy ra đầu làng hỏi người này người kia, rồi cắp nón đi tìm. Ông đi hết các trường học trong vùng, hỏi khắp các quán trọ ven đường, sang cả những huyện xa. Đi đến đâu ông cũng gọi to tên bạn: “Quắc ơi! Quắc ơi!”

Tìm mãi không thấy, ông vào rừng, cho rằng bạn buồn quá mà đi ở ẩn. Rừng thì rộng, ông cứ đi, cứ gọi, quần áo rách bươm, chân tay xây xước, đói thì hái quả dại mà ăn. Tiếng gọi mỗi ngày một khản đặc, rồi kiệt sức, ông ngã xuống giữa rừng sâu.

Người ta kể rằng ông hoá thành một con chim nhỏ, lông nâu xám, thân lẩn trong bụi rậm ven bờ nước. Cứ đến đầu mùa hè, khi trời oi nồng, con chim ấy lại cất tiếng kêu suốt ngày suốt đêm, nghe khắc khoải như đang gọi một cái tên. Người quê nghe thành “quắc, quắc”, lâu ngày gọi chệch đi là chim quốc, hay chim cuốc.

Bây giờ mỗi khi nghe tiếng cuốc kêu ngoài bờ ao, bụi tre, người ta lại nhớ đến câu chuyện hai người bạn, và nhớ rằng có những tình bạn đi hết một đời vẫn chưa gọi được thành lời.