Tấm Cám

Ngày xưa có hai chị em cùng cha khác mẹ là Tấm và Cám. Mẹ Tấm mất sớm, ít lâu sau cha Tấm cũng qua đời. Tấm ở với dì ghẻ là mẹ của Cám. Dì ghẻ ác nghiệt, bắt Tấm làm hết việc nặng nhọc từ sáng đến tối, còn Cám thì được chiều chuộng, suốt ngày chơi bời.

Một hôm, dì ghẻ đưa cho mỗi đứa một cái giỏ, sai ra đồng bắt tép, hứa đứa nào bắt được đầy giỏ sẽ thưởng cho một cái yếm đỏ. Tấm chăm chỉ mò mẫm, chẳng mấy chốc đã đầy giỏ. Cám mải chơi, giỏ vẫn trống trơn. Cám bèn nghĩ ra mẹo, bảo chị: “Chị Tấm ơi chị Tấm, đầu chị lấm, chị hụp cho sâu, kẻo về dì mắng.” Tấm tin lời, lội xuống ao gội đầu. Cám nhanh tay trút hết tép của chị sang giỏ mình, chạy về nhà nhận yếm đỏ.

Tấm lên bờ thấy giỏ trống không, ngồi khóc nức nở. Bụt hiện lên hỏi: “Làm sao con khóc?” Tấm kể lại mọi chuyện. Bụt bảo Tấm nhìn vào giỏ xem còn gì. Trong giỏ chỉ còn một con cá bống nhỏ. Bụt dặn Tấm đem bống về thả xuống giếng sau nhà, mỗi bữa ăn để dành một bát cơm cho bống, khi cho ăn thì gọi: “Bống bống bang bang, lên ăn cơm vàng cơm bạc nhà ta, chớ ăn cơm hẩm cháo hoa nhà người.”

Tấm làm theo lời Bụt, bống ngày một lớn. Dì ghẻ để ý thấy Tấm hay ra giếng, bèn rình nghe được câu gọi. Hôm sau, dì sai Tấm đi chăn trâu ở đồng xa, rồi ở nhà ra giếng gọi bống lên, bắt làm thịt. Chiều về, Tấm ra giếng gọi mãi không thấy bống đâu, chỉ thấy một cục máu nổi trên mặt nước. Tấm ôm mặt khóc. Bụt lại hiện lên, bảo Tấm tìm xương bống, bỏ vào bốn cái lọ, đem chôn dưới bốn chân giường.

Ít lâu sau, nhà vua mở hội lớn. Dì ghẻ trộn lẫn một đấu thóc với một đấu gạo, bắt Tấm nhặt riêng ra xong mới được đi hội, rồi đưa Cám đi trước. Tấm vừa nhặt vừa khóc. Bụt hiện lên, sai một đàn chim sẻ bay xuống nhặt giúp. Bụt lại bảo Tấm đào bốn cái lọ lên. Trong lọ có một bộ quần áo đẹp, một đôi giày thêu và một con ngựa hồng. Tấm mặc quần áo, đi giày, cưỡi ngựa đi hội.

Qua một chỗ lội nước, Tấm đánh rơi một chiếc giày. Quân lính nhặt được đem dâng vua. Vua truyền cho tất cả các cô gái đi hội ướm thử, ai đi vừa sẽ được lấy làm vợ. Không ai đi vừa cả. Đến lượt Tấm, chiếc giày vừa khít như in. Tấm lấy ra chiếc giày còn lại, hai chiếc giống hệt nhau. Vua mừng lắm, rước Tấm về cung làm hoàng hậu.

Đến ngày giỗ cha, Tấm về nhà. Dì ghẻ bảo Tấm trèo lên cây cau hái quả để cúng. Tấm vừa trèo lên đến ngọn, dì ghẻ ở dưới cầm dao chặt gốc cau. Cây đổ, Tấm rơi xuống ao mà chết. Dì ghẻ đưa Cám vào cung thay chị.

Tấm hoá thành con chim vàng anh, bay về cung. Thấy Cám giặt áo cho vua, chim hót: “Giặt áo chồng tao thì giặt cho sạch, phơi áo chồng tao thì phơi bằng sào, chớ phơi bờ rào, rách áo chồng tao.” Vua nghe chim hót thì quý lắm, chim bay vào đậu trên tay áo vua. Cám tức giận, nhân lúc vua vắng mặt, bắt chim làm thịt rồi vứt lông ra vườn.

Chỗ vứt lông chim mọc lên một cây xoan đào. Mỗi lần vua ra ngồi dưới gốc, cành lá lại cúi xuống che mát như chiếc lọng. Cám sai người chặt cây làm khung cửi. Ngồi dệt vải, Cám nghe khung cửi kêu: “Cót ca cót két, lấy tranh chồng chị, chị khoét mắt ra.” Cám sợ hãi, đem khung cửi đốt đi, đổ tro ra thật xa.

Chỗ đổ tro mọc lên một cây thị. Cây chỉ đậu đúng một quả, chín vàng, thơm ngát. Một bà lão bán nước đi ngang qua, ngửa chiếc bị ra mà nói: “Thị ơi thị rụng bị bà, bà để bà ngửi chứ bà không ăn.” Quả thị rụng ngay vào bị. Bà đem về đặt trong buồng.

Từ hôm ấy, mỗi lần bà lão đi chợ về, nhà cửa đã được quét dọn sạch sẽ, cơm canh nấu sẵn tinh tươm. Bà lấy làm lạ, một hôm giả vờ đi chợ rồi quay lại rình. Bà thấy một cô gái xinh đẹp từ trong quả thị bước ra. Bà lão vội chạy lại xé nát vỏ thị, ôm lấy cô gái. Từ đó, Tấm ở lại với bà lão, hai bà cháu thương yêu nhau như ruột thịt.

Một hôm, vua đi qua, ghé vào quán nước của bà lão. Bà mời vua ăn miếng trầu. Miếng trầu têm hình cánh phượng, giống hệt miếng trầu ngày xưa Tấm vẫn têm. Vua hỏi ai têm trầu, bà lão gọi Tấm ra. Vua nhận ra vợ, mừng mừng tủi tủi, đón Tấm về cung.

Thấy chị trở về, lại càng xinh đẹp hơn xưa, Cám hỏi chị làm thế nào mà đẹp như vậy. Tấm bảo muốn đẹp thì phải tắm nước thật sôi. Cám tin lời, làm theo mà chết. Dì ghẻ biết chuyện, cũng lăn ra chết.