Vợ chàng Trương

Ngày xưa ở một làng ven sông có chàng Trương lấy vợ là một cô gái nết na, thuỳ mị trong vùng. Cưới nhau chưa được bao lâu thì có lệnh bắt lính, chàng Trương phải khoác áo lính lên đường, để vợ ở lại với mẹ già và cái thai mới mấy tháng.

Chồng đi rồi, người vợ ở nhà thay chồng lo liệu mọi việc. Nàng sinh một đứa con trai, đặt tên là Đản. Mẹ chồng ốm, nàng chạy thuốc thang, hầu hạ sớm hôm. Bà cụ mất, nàng lo ma chay chu tất như con gái ruột.

Đứa bé lớn dần, bắt đầu hỏi những câu của trẻ con:

— Cha con đâu?

Nàng chỉ biết nói rằng cha đang đi xa, sắp về. Có những tối, thắp đèn lên, thấy bóng mình in rõ trên vách, nàng trỏ vào cái bóng mà dỗ con:

— Cha Đản đấy. Cha vẫn ở nhà với mẹ con mình, tối nào cũng về.

Thằng bé tin thật. Cứ tối đến, thấy bóng trên vách là nó reo lên gọi cha.

Mấy năm sau, giặc yên, chàng Trương được về. Vừa đến nhà, nghe tin mẹ mất, chàng dắt con ra thăm mộ. Dọc đường, chàng dỗ con gọi cha. Thằng bé lắc đầu, nói:

— Ông không phải cha tôi. Cha tôi đêm nào cũng đến, mẹ tôi đi đâu thì đi theo đấy, mẹ tôi ngồi thì cũng ngồi, nhưng chẳng bao giờ bế tôi cả.

Chàng Trương nghe mà máu nóng bốc lên đầu. Về đến nhà, chàng không hỏi han gì, cứ thế mắng nhiếc vợ thậm tệ rồi đuổi đi. Người vợ khóc, kể rằng mấy năm qua nàng giữ trọn đạo làm dâu, làm vợ, xin chồng hỏi cho ra lẽ. Họ hàng làng xóm sang can, chàng vẫn không nghe, cũng nhất định không nói ra vì đâu mà chàng ngờ vực.

Không còn cách nào minh oan, người vợ tắm gội sạch sẽ, ra bến sông đầu làng, gieo mình xuống dòng nước.

Mấy hôm sau, một buổi tối, chàng Trương ngồi bên đèn với con. Đèn vừa thắp lên, bóng chàng in lên vách. Thằng Đản chỉ tay reo:

— Cha tôi lại đến kia kìa!

Chàng Trương chợt hiểu ra tất cả. Nhưng người vợ đã không còn.

Về sau, người trong vùng thương nàng, lập một cái miếu nhỏ bên sông để thờ. Câu chuyện được kể đi kể lại, rồi nhà văn Nguyễn Dữ chép lại thành truyện “Người con gái Nam Xương”, nhưng dân gian vẫn quen gọi ngắn gọn là truyện vợ chàng Trương, và vẫn nhắc nhau rằng nghe điều gì cũng phải hỏi cho ra đầu đuôi, đừng vội kết tội người nhà mình.